Otoczenie dworu wpisane do rejestru zabytków

Otoczenie zabytkowego dworu w Brześcach, w  gminie Góra Kalwaria, zostało wpisane do rejestru zabytków. Decyzja obejmuje historyczne założenie wraz z jego krajobrazem, który zachował ślady kolejnych etapów rozwoju dawnej siedziby ziemiańskiej.

– Po wielu latach starań, po wpisaniu pojedynczych obiektów w czerwcu 2026 roku do rejestru zabytków zostało wpisane otoczenie dworu, jako jedno z najcenniejszych przykładów zabudowy dworskiej w regionie – przekazał Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków.

Jak poinformował Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, modrzewiowy dwór w Brześcach pochodzi z około 1784 roku. Zaprojektował go Jan Kanty Fontana – architekt, geometra i burgrabia Zamku Królewskiego w Warszawie, który był również mieszkańcem dworu.

– To właśnie jemu przypisuje się nie tylko budowę dworu, ale prawdopodobnie także kuchni dworskiej i spichlerza, a hipotetycznie – oranżerii, gorzelni, holendernii oraz całego założenia parkowo-ogrodowego z winnicą – podkreśla konserwator.

Otoczenie zachwyca

Jednym z ciekawszych elementów założenia jest znajdujący się przed dworem kulowy zegar słoneczny. Jak podkreśla konserwator, jest to jeden z zaledwie dwóch zachowanych w Polsce zabytkowych zegarów tego typu.

Dwór ma również wyjątkowe położenie. Od wschodu dominuje nad nim Jezioro Brześkie, będące pozostałością dawnego koryta Wisły. Niewielki kanał okalający wzniesienie z dworem i kuchnią dworską jest natomiast reliktem dawnej fosy. Według ustaleń przywołanych przez konserwatora w tym miejscu mogła niegdyś znajdować się rycerska wieża mieszkalna związana z rodem Brzeskich, właścicieli Brześc w XV wieku.

Fontana zaplanował budynki w taki sposób, aby droga prowadząca do dworu tworzyła określoną kompozycję widokową. Aleja lipowo-kasztanowa prowadzi przez mostek nad dawną fosą do osi dworu, a wjazd biegnie łukiem aż do owalnego podjazdu z zegarem słonecznym. Z dworu rozciąga się widok na jezioro, zieleń i pola.

Obecnie dwór wraz z parkiem i zabudowaniami folwarcznymi jest własnością prywatną i pozostaje użytkowany przez Fundację Dwór i Folwark w Brześcach. Na terenie założenia odbywa się m.in. coroczne sadobranie – wydarzenie integracyjne dla mieszkańców.

Czytaj także: