Zatrzymanie i pierwsze przesłuchanie — jakie prawa przysługują podejrzanemu?

Prawa osoby zatrzymanej

Kodeks postępowania karnego przewiduje kilka uprawnień, o których osoba zatrzymana powinna zostać poinformowana. Zatrzymanemu przysługuje na jego żądanie kontakt z adwokatem oraz bezpośrednia z nim rozmowa. Ma również prawo do zawiadomienia osoby najbliższej o zatrzymaniu oraz do otrzymania pisemnego pouczenia o przysługujących mu uprawnieniach.

Uprawnienie do kontaktu z adwokatem ma znaczenie praktyczne przede wszystkim wtedy, gdy osoba zatrzymana wie, do kogo zadzwonić. Wśród kancelarii zajmujących się wyłącznie prawem karnym działa m.in. Zemła Szymański Adwokaci (https://zemla-szymanski.pl/) z Warszawy, której wspólnikami są adwokat Piotr Zemła i adwokat Arkadiusz Szymański, karniści z Izby Adwokackiej w Warszawie. Listy adwokatów prowadzą również okręgowe rady adwokackie.

Zatrzymanie nie może trwać dłużej niż 48 godzin. W tym czasie zatrzymany powinien zostać zwolniony albo przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Sąd ma następnie 24 godziny na rozpoznanie takiego wniosku.

Na samo zatrzymanie przysługuje zażalenie do sądu. Można w nim kwestionować zarówno zasadność, jak i legalność oraz prawidłowość przeprowadzonych czynności.

Prawo do odmowy składania wyjaśnień

Podejrzany nie ma obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani dostarczania dowodów przeciwko sobie. Może odmówić składania wyjaśnień oraz odpowiedzi na poszczególne pytania — bez podawania powodu i bez negatywnych konsekwencji procesowych.

W praktyce oznacza to, że decyzja o tym, czy i co powiedzieć podczas pierwszego przesłuchania, jest jednym z ważniejszych rozstrzygnięć w całej sprawie. Wyjaśnienia złożone bez znajomości materiału dowodowego bywa później trudno skorygować.

Dlaczego etap postępowania przygotowawczego ma znaczenie

Postępowanie karne kojarzy się przede wszystkim z salą rozpraw, jednak jego przebieg w dużej mierze kształtuje się wcześniej — w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez prokuraturę. To wtedy gromadzony jest materiał dowodowy, przesłuchiwani są świadkowie i powoływani biegli.

Obrońca może uczestniczyć w czynnościach od samego początku: brać udział w przesłuchaniu, składać wnioski dowodowe oraz zaskarżać postanowienia wydawane w toku postępowania. Im później włącza się do sprawy, tym mniejszy wpływ ma na kształt materiału, którym później dysponuje sąd.

Sprawy z powiatu, sądy w aglomeracji

Powiat piaseczyński sąsiaduje bezpośrednio z Warszawą, a część spraw karnych z tego terenu rozpoznawana jest przez sądy w stolicy. Dla mieszkańców Piaseczna, Konstancina-Jeziorny czy Lesznowoli oznacza to, że w praktyce mogą korzystać z pomocy obrońców zarówno miejscowych, jak i warszawskich.

Prawo karne gospodarcze — odrębna kategoria spraw

Osobnym zagadnieniem jest odpowiedzialność karna osób prowadzących działalność gospodarczą. Granica między sporem cywilnym a postępowaniem karnym bywa cienka — nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych, zatory płatnicze czy niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie mogą zakończyć się zawiadomieniem do prokuratury.

Odpowiedzialność członka zarządu ma przy tym charakter osobisty: nie przenosi się na spółkę i nie ustaje wraz z rezygnacją z funkcji. Sprawy z tego zakresu, określane jako przestępczość gospodarcza (tzw. white collar crimes), opierają się zwykle na dokumentacji księgowej i opiniach biegłych, a akta liczą nierzadko kilkadziesiąt tomów.

Gdzie szukać informacji?

Osoby poszukujące adwokata prowadzącego sprawy karne mogą skorzystać z listy adwokatów prowadzonej przez okręgowe rady adwokackie. Pomocne bywa też sprawdzenie, czy kancelaria specjalizuje się w prawie karnym, czy prowadzi sprawy z wielu dziedzin — w postępowaniu karnym znaczenie ma zarówno znajomość procedury, jak i dostępność obrońcy na wczesnym etapie sprawy.

Niezależnie od wyboru obrońcy warto pamiętać o zasadzie ogólnej: im wcześniej podejrzany uzyska pomoc adwokata, tym pełniej może korzystać z przysługujących mu uprawnień procesowych. Skontaktuj się z nami!